BIENNALE / WIOSNA 2027

15. Międzynarodowe Biennale Grafiki Artystycznej Poznań 2027 / REPLAY

TERMIN NADSYŁANIA ZGŁOSZEŃ: 5.02.2027


Tematem 15. Międzynarodowego Biennale Grafiki Artystycznej w Poznaniu, które odbędzie się wiosną 2027 roku w Poznaniu, jest REPLAY.

Temat tegorocznego konkursu podejmuje zagadnienie powtórzenia jako często stosowanej w sztuce strategii (mimesis), realizowanej w odpowiednio dobranej formie. Twórcze odnoszenie się do otoczenia opiera się na jednoczesnym przybliżaniu i przekształcaniu zastanej rzeczywistości.
Tak ujęta problematyka powtarzalności może stanowić platformę do analizy współczesnej kultury i społeczeństwa. Obejmuje ona zarówno zjawiska lokalne, jak i globalne, ujmowane z perspektywy napięć o charakterze politycznym, socjologicznym i historycznym, które wpływają na funkcję sztuki. Konkurs adresowany jest do pełnoletnich twórców z całego świata.

W pierwszym etapie, pliki poglądowe autorskich prac graficznych powstałych w latach 2025-2027, wraz z krótkim opisem idei i techniki wykonania należy przesłać do 5 lutego 2027 roku w formie Karty Zgłoszenia (formularz online), która będzie dostępna na początku listopada 2026 na stronie grafikaart.pl.
Prace zakwalifikowane przez jury do drugiego etapu należy przesłać w formie fizycznych nośników na adres wskazany na stronie grafikaart.pl. Realizacje nominowane do nagrody zostaną zaprezentowane na wystawie pokonkursowej zorganizowanej w Galerii Miejskiej Arsenał w Poznaniu oraz upublicznione w katalogu towarzyszącym ekspozycji. Więcej informacji na temat konkursu można uzyskać na stronie internetowej grafikaart.pl.

Serdecznie zapraszamy do udziału w 15. Międzynarodowym Biennale Grafiki Artystycznej w Poznaniu.

Replay

Twórcza aktywność sytuowana jest zazwyczaj na biegunie przeciwstawnym wobec powtórzenia. Ponowne przedstawienie tego samego motywu bywa w kulturze współczesnej uznawane za gest wtórny i pozbawiony wartości. Uprzywilejowane pozostają natomiast te postawy i praktyki, które odwołują się do innowacyjności i oryginalności, o ile są społecznie akceptowane, afirmowane oraz promowane w obiegu kulturowym. Wystarczy przyjąć perspektywę oglądu opartą na współczesnych kategoriach oceny, wywodzących się z idei dominującego systemu organizacji zachowań społecznych, jakim jest kapitalizm, aby dostrzec, że sposób definiowania tego, co nowe, nie jest neutralny. Ujawnia on sieć zależności powiązanych z logiką produktywności, rynkowej konkurencji i ciągłej potrzeby różnicowania. Nowość funkcjonuje tu nie tyle jako kategoria poznawcza czy estetyczna, ile jako wartość warunkowana użytecznością, widzialnością i zdolnością do cyrkulacji w obiegu ekonomicznym i symbolicznym.

Funkcjonowanie tego systemu ekonomicznego opiera się bowiem na nieustannych procesach stymulacji i adaptacji, wynikających z obecności mechanizmów, które jednocześnie kształtują jego cykliczność oraz ekspansywny charakter. Poszukiwanie nowych strategii akumulacji kapitału wymusza między innymi anektowanie coraz szerszego spektrum ludzkiej aktywności. W konsekwencji w obręb tego systemu włączane zostają także te obszary, które pozornie sytuują się wobec niego w opozycji. Jednym z bardziej wymownych przykładów tego mechanizmu jest wykorzystanie wizerunku Che Guevary w masowej produkcji odzieży oraz gadżetów. Każda dziedzina działalności, nawet ta najsilniej manifestująca własną autonomię, może zostać w odpowiednich warunkach włączona w system akumulacji kapitału. Ujawnia się tu zależność oparta na zasadzie, wedle której im bardziej kontrowersyjna i medialnie nośna forma lub praktyka, tym łatwiej podlega ona integracji z dominującym porządkiem. W konsekwencji to właśnie działania oparte na bezpośrednim powtórzeniu oraz realizowane w krótkim odstępie czasowym względem już istniejących form wykazują mniejszy potencjał stymulowania konsumpcji, a tym samym słabiej wzmacniają obowiązujący system.

Należy jednak zauważyć, że elementy odrzucone lub czasowo przesunięte jako nieadekwatne często po pewnym czasie powracają do obiegu, stając się ponownie impulsem dla rozwoju ekonomicznego. Mechanizm ten widoczny jest zarówno w mikroskali trendów i mód, gdzie sięganie do przeszłości stanowi powszechną strategię kreowania nowych stylów, jak i w szerszej perspektywie historycznej, obejmującej kolejne cykle transformacji kapitalizmu. W tym kontekście Giovanni Arrighi opisuje „systemowe cykle akumulacji” jako proces, w którym „ciągłe przywracanie niegdyś wypchniętych strategii i struktur akumulacji wytwarza wahadłowy ruch w tył i w przód (…)”[1]. Wyabstrahowując pierwiastek progresywny, tak rozumiane powtórzenie nie opiera się na idealnej repetycji funkcjonującej w sferze abstrakcji, lecz każdorazowo zawiera element nowości. Nie sprowadza się ona wyłącznie do zmiany kontekstu czy przesunięcia ram interpretacyjnych, lecz posiada wymiar ontologiczny, odnoszący się do jednostkowości bytu. W tym sensie powtórzenie nie sprowadza się do mechanicznej reprodukcji, lecz stanowi proces, w którym każda kolejna realizacja wprowadza różnicę, wpisując ją w samą strukturę istnienia.

Transformacyjny charakter powtórzenia sprawia, że każda kolejna realizacja sytuowana jest jako wariant poprzedniej, a nie jej prosta kopia. W tym ujęciu powtórzenie ujawnia również, paradoksalnie, potencjał emancypacyjny. Funkcjonując w obrębie istniejących struktur i schematów, nie tyle je reprodukuje, ile wprowadza w nie pęknięcia, przesunięcia i różnice, które umożliwiają ich podważenie od wewnątrz. Mechanizm ten znajduje swoje analogie w działaniach postartystycznych, które wpisując się w codzienne praktyki oraz odpowiadając na konkretne problemy i dysfunkcje panującego systemu, jednocześnie go problematyzują. Odbywa się to poprzez wprowadzanie elementów nieoczywistych i wyjątkowych, wynikających nie z dążenia do formalnej nowości, lecz z precyzyjnego doboru środków.

Tak rozumiane powtórzenie umożliwia uwolnienie się od presji innowacyjności rozumianej jako cel sam w sobie, obecnej również w polu sztuki, gdzie często przybiera ona postać produkcji tzw. chwytów, czyli powtarzalnych i łatwo rozpoznawalnych strategii formalnych funkcjonujących jako znaki nowości w obiegu sztuki. Obszary praktyk wyłaniające się z nowoczesnej rzeczywistości społecznej pozostają uwikłane w procesy separacji poszczególnych form aktywności, co sprzyja ich łatwiejszemu włączaniu w dominujący system oparty na akumulacji kapitału. W tym kontekście praktyki artystyczne skoncentrowane wyłącznie na zadaniach im przypisanych – takich jak refleksja nad medium, produkcja nowych form przedstawienia czy konwencjonalne odnoszenie się do zastanej rzeczywistości – nie tylko utrudniają wyjście poza obowiązujące ramy systemowe, w tym logikę konsumpcji, lecz także współtworzą mechanizmy jego reprodukcji.

Powtórzenie rozumiane jako proces modyfikacji i ponownego użycia otwiera przed sztuką możliwość relacyjnego odniesienia do otoczenia (mimesis), jego reinterpretacji poprzez nowy sposób widzenia oraz wpisania się w język sztuki jako narzędzia ujawniania alternatywnych sposobów kształtowania przestrzeni życia jednostki i wspólnoty. W rezultacie sztuka ujawnia się tu jako obszar, w którym nowe jakości wizualne i stylistyczne nie funkcjonują autonomicznie, lecz stają się narzędziami krytycznego kształtowania wrażliwości społecznej i kulturowych form wspólnotowości.

Maciej Kurak

[1] Giovanni Arrighi, Długi wiek XX. Pieniądze, władza i geneza naszych czasów, Wydawnictwo GlowBook, Sieradz 2024, s. 297.